استئوپروز & پوکی استخوان “ & | سالمندان

ماه نشان
سپتامبر 21, 2019 0 Comment

استئوپروز ” پوکی استخون “

استئوپروز ( پوکی استخون )

پوکی استخون یا استئوپروز، عبارت از حالتیست که در اثر تخریب بافت استخوانی، توده‏ای استخون کم شده آخرسر به شکستگی استخون منجر می‏شه (تعداد و اندازه‏ی تیغه‏های استخوانی بافت استخوانی کاهش می‏یابد).

* علامت و نشونه ها

درد ناحیه پشت و کمر

کاهش طول قد و همراه با خم شدن و تغییر وضعیت ایستادن

شکستگی مهرها ، مچ ، هیپ ( لگن ) ، یا استخوانا

* علل

قدرت و استواری استخون به توده و دانستیه استخوانی بستگی داره و دانستیه هم به کلسیم ، فسفر و دیگه محتویات معدنی استخون بستگی داره وقتی که یه استخون مواد معدنی خود رو از دست میده قدرت و استواری خود رو از دست میده .

محققان هنوز در حال پیدا کردن علتهای این مریضی هستن . ساخت و ساز استخون به گونه ایه که دائم استخون جدید ساخته شده و استخوانهای قدیمی از بین می رن که به اون تشکیل دوباره استخون یا نوسازی استخون می گن این دوره نوسازی ۲ تا ۳ ماه زمان میبره . وقتی که شما جوونین ساختن استخون جدید بیش ازنابودی استخوانهای قدیمی اتفاق میفته پس افزایش توده استخوانی داریم . بیشترین حد توده استخوانی در ۳۰ سالگی هست و پس از اون به آهستگی هرساله ۳/۰  تا ۵/۰  از توده استخوانی کم میشه که کاهش مصرف و از دست دادن ویتامین D و کلسیم این کاهش رو تسریع می کنه .

در یائسگی وقتی که استروژن پائین میفته کاهش توده استخوانی به ۱ تا ۳٪ درسال زیاد می شه این سرعت در حدود ۶۰ سالگی کم میشه اما متوقف نمی شه زنائی که به سن پیری می رسن ممکنه ۳۵ تا ۵۰٪ توده استخوانی خود رو از دست داده باشن که این وضعیت در مردان چیزی حدود ۲۰ تا ۳۵٪ است .

خطر استئوپروز به مقدار توده استخوانی بدن در سنین ۲۵ و ۳۵ سالگی و چگونگی سرعت کاهش این توده طی سالهای بعد بستگی داره مقدار توده استخوانی بدن شما مانند یه بانک عمل می کنه و ذخیره استخون شماس که بعدا طی سالها از کفتون میره بکاربردن کلسیم و ویتامین D  به اندازه کافی در رژیم غذایی مقدار این توده استخوانی و استواری اونو تضمین می کنه .

* عوامل خطر

تشخیص زودرس خیلی با اهمیته شما ممکنه قادر به کاهش سیر مریضی باشین و یا  اگه در برابر اون هستین پیشگیری کنین . عوامل خطر به قرار زیر هستن .

۱ – جنس : شکستگیهای به وجود اومده به وسیله پوکی استخون در زنان دو برابر مردونه چون زنان توده استخوانی کمتری در شروع دارن و یا عمر طولانی تری هم دارن و هم اینکه اونا یه کاهش یهویی در استروژن رو هم در سن یائسگی تجربه می کنن که سرعت کاهش استخون رو تسریع می کنه خانمای باریک و ظریف در خطر بیشتری هستن . مردانی که هورمونهای مردونه ( تستوسترون ) در اونا پائینه هم در خطر بیشتری هستن .

۲ – سن : هر چی سن بالاتر میره خطر پوکی استخون هم زیاد می شه . مردانی که بیشتر عمر می کنن خطر مریضی بیشتری هم دارن .

۳ – نژاد : شما اگه از نژاد سفید یا جنوب شرقی آسیا باشین در برابر بیشترین خطر دچار شدن قرار دارین . نژاد مشکی کمترین خطر دچار شدن رو دارن .

۴- گذشته خانوادگی : داشتن مادر و یا آبجی گرفتار به پوکی استخون خطر دچار شدن در شما رو بالا می بره .

۵ – به کار گیری تنباکو یا سیگار : نقش اون به درستی دونسته نشده اما محققین دونسته ان که تنباکو در ضعیف کردن استخون نقش داره .

۶ – یه وقتی از طول عمر که یه زن می تونه استروژن تولید کنه .

هر چی این مدت زمان طولانی تر باشه خطر پوکی استخون کمتره مثلا اگه شخصی دیرتر از عادی به یائسگی برسه شانس کمتری واسه پوکی استخون داره و برعکس هر چی سن یائسگی کمتر باشه ( کمتر از ۴۰ سالگی ) در خطر بیشتری قرار دارن .

۷ – داروها :

استفاده دراز مدت از کورتونا مثل پردنیزولون – کورتیزون – دگزامتازون – پردنیزون به استخون آسیب می زنه این داروها معمولاً در درمان آسم و روماتوئید آرتریت و پسوریازیس بکار میره .

بالا بودن هورمونهای تیروئید هم می تونه باعث کاهش توده استخوانی شه این شرایط وقتی که شما هیپرتیروئیدی ( پرکار تیروئید ) دارین و یا هورمونهای تیروئیدی جهت کم کاری تیروئید مصرف می کنین جفت و جور می شه که با انجام آزمایش مقدارTSH میشه در دوره درمانی مقدار هورمونها رو کنترل کرد بعضی از دیورتیکها ( داروهای مدر و ادرار آورد ) مانند فورسماید ( لازیکس ) بومتائید ، اتاکرینیک اسید و … که باعث آزاد شدن کلسیم از کلیه به داخل ادرار و دفع اون می شن به استخوانها آسیب میزنن اگه شما الان از این داروها استفاده می کنین به دکتر خود مراجعه کرده و از اون بخواین داروهای شما رو عوض کنه .

استفاده دراز مدت از هپارین ، متوتروکسات ، بعضی داروهای ضد صرع و داروهای ضد اسید معده شامل آلومینیوم هم باعث کاهش توده استخوانی می شن .

۸ – کاهش کلسیم دریافتی در طول زندگی و یا شرایطی که باعث کاهش جذب کلسیم شه . این شرایط شامل جراحی معده ، یا بیماریهای دستگاه گوارش مانند مریضی کرون ، مریضی کوشینگ و آنورکسیانوروزا ) هم به استخون آسیب میزنن .

۹ – روش زندگی بدون جنب و جوش

بهداشت و سلامت استخون از سن کودکی تضمین می شه . بررسیا نشون دادن بچه ایی که فعالیتهای فیزیکی بیشتری داشتن دانسیته استخوانی بالائی هم دارن .

۱۰ الکلیسم طولانی  :

واسه مردان الکلیسم بیشترین عامل خطر شناخته شده .

۱۱ – افسردگی :

تحقیقات جدید نشون داده زنائی که یه دوره افسردگی رو تجربه کردن خطر بیشتری واسه دچار شدن به پوکی استخون دارن .

« غربالگری و تشخیص »

پزشکان با دانسیتومتری می تونن پوکی استخون رو در مراحل اولیه تشخیص بدن تا حالا آژمایش اصلی واسه غربالگری پوکی استخون روش DEXA بود اما در سال ۱۹۹۸  سازمان FDA ( دارو و غذا ) روش دیگری پیشنهاد کرد که در کمتر از ۱ دقیقه عوامل خطر رو مشخص می کنه این روش با به کار گیری امواج صوتی انجام می شه ( سونوگرافی از پاشنه پا ) اما هنوز روش استاندارد DEXAه اگه شما یه زن هستین و دارای شرایط زیر ، باید یه آزمایش دانسیتومتری انجام بدین .

۱- اگه از داروهایی استفاده می کنین که خطر ایجاد پوکی استخون دارن .

۲- گرفتار به دیابت نوع I هستین ( نوع جوانان یا وابسته انسولین ) یا بیماریهای کبد ،  کلیه و یا داشتن سابقه استئوپروز در خونواده

۳- دچار یائسگی زودرس هستین

۴- در بعد از یائسگی و سن بیشتر از ۵۰ سال و دارای دست کم یه خطر عامل استئوپروز هستین .

۵ – در دوره بعد از یائسگی وسن بالای ۶۵ بوده و هیچ آزمایش دانسیتومتری نداشته باشین . پزشکان عموماً دانسیتومتری رو واسه مردان پیشنهاد نمی کنن چون این مریضی در مردان کمتر مشخصه .

« مشکلات »

شکستگی شایعترین و بیشترین آسیب س . شکستگی معمولاً در مهرها و لگن که تحمل کننده مستقیم وزن هستن اتفاق میفته . شکستگی مچ دست بر اثر افتادن هم شایعه . شکستگی متراکم و درهم فرورونده مهرهای کمری باعث کاهش طول قد می شه .

شکستگی لگن دومین شکستگی شایع بر اثر استئوپروزه .

« درمان »

بهترین راه پیشگیری از پوکی استخون در زنان هورمون درمانی است (  HRT  ) اما تموم اثرات HRT به درد بخور و مثبت نیس . مصرف HRT به عنوان یه ترکیب درمانی از استروژن و پروژسترون می تونه منتهی به اثرات جانبی جدی دیگه ای شه . پس باید با دکتر خود درباره مصرف اون مشورت کنین . HRT به اشکال جور واجور در دسترس هستن مانند قرص ، چسب ، کرم ، حلقه واژینال با دکتر خود مشورت کنین تا مناسبت ترین نوع رو واسه شما تجویز کنه .

داروهای دیگه غیر از HRT که به درد بخور هستن عبارتند از :

۱ – بیسفسفناتها :

مانند استروژن این دسته داروئی هم باعث کنترل بازجذب استخون می شه نگهداری و مراقبت از توده استخوانی و حتی افزایش دانسیته استخوانی در مهرها و لگن .

مشهورترین داروی این گروه آلندرونات ( فساماکس ) است که تا ۵۰٪ از شکستگیهای لگن و مهرها جلوگیری می کنه از مشکلات جانبی این دارو میشه به تهوع ، درد شکم و سوزش مری اشاره کرد .

۲- رالوکیفن

۳- کلسی تونین 

۴- تاموکسی فن

۵ – استاتینا که داروهای کاهنده کلسترول خون هستن مشاهدات نشون داده زنائی که به مدت یکسال از این داروها استفاده می کنن احتمال شکستگی استخوانی در اونا کم شده .

« پیشگیری »

۱ – مصرف مقدار کافی ویتامین D  و کلسیم

زنان در مرحله قبل از یائسگی و در مرحله یائسگی که HRT  مصرف می کنن به ۱۲۰۰ میلی گرم کلسیم و ۴۰۰ واحد ویتامین D روزانه نیاز دارن . زنائی که در سن بعد از یائسگی هستن و HRT مصرف نمی کنن و آنهائی که استروئید مصرف می کنن و پوکی استخون اونا بخاطر این داروئه به ۱۵۰۰ میلی گرم کلسیم و ۸۰۰ واحد ویتامین D نیاز دارن . مردان بالای ۶۵ سال ۱۵۰۰ میلی گرم کلسیم نیاز دارن و مردان زیر ۶۵ سال به ۱۰۰۰ میلی گرم کلسیم نیاز دارن .

بعضی مواقع مصرف کلسیم حمایتی باعث یبوست می شه که در این موارد مصرف زیاد مایعات ( آب )  و فیبرهای غذائی کمک کننده س . هم اینکه باید نوع کلسیمی که مصرف می کنیم بررسی شه . فسفات کلسیم و سیترات کلسیم کمتر باعث یبوست می شه منابع غذائی غنی از کلسیم شامل شیرکم چربی ، ماست کم چربی ، بروکلی ، آب پرتقال ، سرشیر ، کنسروماهی ، پنیره .

۲- ورزش : ورزش باعث استواری هر چی بیشتر استخوانها و کاهش سرعت تحلیل اون می شه ترکیب ورزشهای کششی و ورزشهای سنگین کمک کننده س .

۳ – نکشیدن سیگار : سیگار کشیدن سرعت تحلیل استخون رو زیاد می کنه . این کارکرد شاید به دلیل ایجاد کاهش استروژن در زنان و کاهش جذب کلسیم از روده ها صورت بگیره .

۴- هورمون درمانی : که در سنین یائسگی مؤثره .

۵- دوری کردن از الکل

۶ – محدود کردن مصرف کافئین : دو تا سه فنجون قهوه در روز آسیب ای به ما نمی زنه بشرطی که از کلسیم لازم استفاده کنیم .

« مراقبتای شخصی »

۱- حفظ درست وضعیت بدنی : باید در ایستادن و راه رفتن دقت کرد . سر رو بالا نگهداشت و پشت رو صاف کرد (از خم شدن و قوز کردن دوری کنین ) سینه رو به جلو بدین و … این دلیل می شه تا از وارد کردن ضربه و آسیب به ستون مهرها جلوگیری شه وقتی که می شینین یا رانندگی می کنین یه بالشتک کوچیک در پشت خود بذارین از خم شدن زیادتر از اندازه هنگام نوشتن یا خوندن دوری کنین .

هنگام خم شدن زانوی خود رو خم کنین نه مچ رو و ستون مهرهای خود رو در حالت صاف و مستقیم بذارین .

۲- از زمین خوردن دوری کنیم ( کفش پاشنه کوتاه بپوشیم و پشت کفش خود رو نخوابونیم . کفپوش مناسب واسه منزل جفت و جور کنیم تا باعث زمین خوردن نشه ) .

۳- هنگام ایجاد درد حتماً به دکتر مراجعه کنیم .

.

منبع :